Μαθαίνοντας ιστιοπλοΐα το φθινόπωρο (ή την άνοιξη) στην Αθήνα και οργανώνοντας τις επόμενες, πραγματικά ελεύθερες διακοπές σου στα νησιά.
Ανήκω σε εκείνη την (κλασική) κατηγορία ανθρώπων που ζουν για το καλοκαίρι. Λογικό, αν σκεφτείς ότι ζούμε στην Ελλάδα και οι εν δυνάμει προορισμοί - για όποιον έχει συνυφασμένη την ύπαρξή του με το μπλε - είναι απεριόριστοι.
Η παρέα μας είναι πενταμελής. Κάνουμε χρόνια διακοπές μαζί και το σύνδρομο στέρησης που μας πιάνει είναι τέτοιο, ώστε με το που πατάμε το πόδι μας στο λιμάνι της επιστροφής - με την αλμύρα ακόμα στο δέρμα και την κατάθλιψη της “back to reality” Δευτέρας να καραδοκεί - αρχίζουμε σχεδόν ακαριαία να σχεδιάζουμε την επόμενη απόδραση. Ένα νησί πετιέται στο τραπέζι, κάποιος προτείνει ένα άλλο, ξεκινούν τα «πότε;», «πόσες μέρες;», «να κλείσουμε εισιτήρια πριν αλλάξει ο χρόνος για να προλάβουμε τα early birds;» και, πριν το καταλάβουμε, έχουμε οργανώσει το επόμενο καλοκαίρι - σχεδόν πανομοιότυπο με το προηγούμενο.
Μόνο που αυτή τη φορά, η συζήτηση πήρε μια εντελώς απρόσμενη τροπή. Αρχές Σεπτέμβρη, κάπου ανάμεσα στους καφέδες της παρηγοριάς (της επιστροφής), γεννήθηκε η υπαρξιακή ερώτηση: «Κι αν αντί να ψάχνουμε κάθε φορά σε ποιο νησί θα μας πάει το καράβι της γραμμής, μαθαίναμε να ταξιδεύουμε εμείς ανάμεσά τους;»
Κάπως έτσι μπήκε στη ζωή μας η ιστιοπλοΐα. Από μια φιλοσοφική κουβέντα καφενείου, βρεθήκαμε να περνάμε την πόρτα του ΝΟΑΜ (Ναυτικός Όμιλος Αμφιθέας). Η τοποθεσία του, ακριβώς πάνω στον Φαληρικό Όρμο στο Παλαιό Φάληρο, έχει τη δική της ξεχωριστή ενέργεια. Είναι εκεί που η τσιμεντένια πόλη συναντά τη θάλασσα, και με το που μπαίνεις από την είσοδο νιώθεις σαν να βρήκες μία μυστική πύλη απόδρασης από την καθημερινότητα της Αθήνας.
Ξεκινήσαμε με την απλή (και ελαφρώς αφελή) πεποίθηση ότι «θα είχε φάση» να πάρουμε ένα δίπλωμα ανοιχτής θαλάσσης για να νοικιάσουμε κανένα σκάφος ώστε να δοκιμάσουμε και έτσι τις καλοκαιρινές διακοπές. Δεν είχαμε ιδέα ότι αυτό που ξεκίνησε ως ένα απλό φθινοπωρινό χόμπι, θα άλλαζε αρκετά την κοσμοθεωρία μας. Σε μια χώρα, άλλωστε, με τη βαριά ναυτική παράδοση της Ελλάδας - που κανονικά θα έπρεπε να μας μαθαίνουν ναυτοσύνη από το σχολείο, αλλά αυτή είναι μια μεγάλη κουβέντα για άλλη φορά - η ιστιοπλοΐα αποδείχθηκε κάτι πολύ μεγαλύτερο. Άλλαξε ριζικά όχι μόνο την οπτική μας για τον χάρτη της Ελλάδας, αλλά και τον τρόπο που βλέπουμε τις διακοπές μας.
Από την Τετάρτη της θεωρίας στην Κυριακή της... αλμύρας
Τα μαθήματα απέκτησαν γρήγορα έναν δικό τους, απολαυστικό ρυθμό, που έγινε το highlight της εβδομάδας μας. Η «ρουτίνα» σπάει στα δύο:
Οι Τετάρτες της επιστήμης: Τα απογεύματα της Τετάρτης μεταμορφωνόμασταν σε θεωρητικούς του Ατλαντικού. Μαζευόμασταν στις εγκαταστάσεις του ομίλου στο Φάληρο με τους ναυτικούς χάρτες ανοιχτούς, προσπαθώντας να αποκωδικοποιήσουμε έναν ολόκληρο καινούργιο κόσμο: μετεωρολογία, φάρους και φανάρια, σημαίες, προσανατολισμό, προτεραιότητες, ναυτικούς κανόνες και, φυσικά, κόμπους.
Ο δάσκαλός μας, ο Δημήτρης, είναι μια κατηγορία μόνος του. Έχει έναν μοναδικό τρόπο να μεταδίδει τη γνώση χωρίς ίχνος ακαδημαϊκής σοβαροφάνειας, αλλά με το πάθος του ανθρώπου που έχει φάει τα κύματα με το κουτάλι. Κάθε μάθημα μαζί του μοιάζει λίγο με masterclass ναυτοσύνης. Και κάπως έτσι, πράγματα που στην αρχή μοιάζουν με έναν ακατανόητο κώδικα – τι σημαίνει όρτσα, τι πρίμα, τι είναι τα παταράτσα, πώς διαβάζεις τον καιρό, πώς χαράζεις πορεία – αρχίζουν σταδιακά να αποκτούν νόημα.
(Όσοι έχουμε διαβάσει Καββαδία ή έχουμε ακούσει τον «Σταυρό του Νότου» ή τις «Γραμμές των Οριζόντων» έχουμε πάρει ίσως μια μικρή γεύση από αυτή την ιδιαίτερη γλώσσα της θάλασσας. Άλλο, όμως, να συναντάς αυτές τις λέξεις σε ένα ποίημα ή να τις ακούς σε ένα τραγούδι κι άλλο να πρέπει ξαφνικά να τις καταλάβεις πάνω σε ένα σκάφος και να συνεννοηθείς με αυτές).
Οι Κυριακές της αλήθειας: Και μετά, ερχόταν το πρωί της Κυριακής. Η στιγμή που η θεωρία έπαιρνε σάρκα, οστά και πανιά – που ουσιαστικά κατέβαινε από τον πίνακα και επιβιβαζόταν πάνω στο εντυπωσιακό Oceanos II - με φόντο την Αθηναϊκή Ριβιέρα. Αν την Τετάρτη το παίζαμε «επιστήμονες», την Κυριακή η πραγματικότητα στο Oceanos II μας προσγείωνε απότομα – και με μια γενναία δόση αλμύρας στο πρόσωπο.
Η μετάβαση από το θρανίο στο κατάστρωμα είναι ό,τι πιο επεισοδιακό μπορείς να ζήσεις με την παρέα σου. Στη θεωρία, όλα βγάζουν τέλειο νόημα. Κάθεσαι άνετος στο θρανίο σου, κρατάς σημειώσεις και γνέφεις με νόημα όλο αυτοπεποίθηση στον δάσκαλο στυλ «εντάξει, το 'χω». Όταν όμως βρεθείς στο σκάφος και ο Δημήτρης φωνάξει με τη χαρακτηριστική, ζεν ηρεμία του «βιράρετε τη μαΐστρα» ή «λασκάρετε τη σκότα», παθαίνεις ένα μικρό, εγκεφαλικό βραχυκύκλωμα. Ξαφνικά, κοιταζόμαστε μεταξύ μας σαν να μας μιλάει σε αρχαία αραμαϊκά – με άπταιστη βεβαίως ναυτική προφορά.
Μέχρι να συντονιστούν τα χέρια με τον εγκέφαλο, το Oceanos II μετατρεπόταν σε σκηνικό slapstick κωμωδίας. Μπερδεύαμε τα σχοινιά (που πλέον τα λέμε μαντάρια, σκότες ή μπαλατσίνια – ανάλογα με τη χρήση), τραβούσαμε ο ένας τον άλλον, αντί να χρησιμοποιούμε το βιντζιρέλο (αλήθεια, ποιος σκέφτηκε αυτά τα ονόματα;) και προσπαθούσαμε να καταλάβουμε γιατί η μάτσα - το μεγάλο οριζόντιο δοκάρι στη βάση της μαΐστρας - είχε μια περίεργη, σχεδόν εμμονική τάση να θέλει να μας γνωρίσει από κοντά ειδικά στις αλλαγές πλεύσης («τακ» και «τζάιμπ» στην επίσημη ναυτική γλώσσα, «σκύψε σαν action hero προς αποφυγή αποκεφαλισμού» στη δική μας).
Το μυστικό όμως είναι ακριβώς αυτό: μέσα από αυτό το αρχικό, ξεκαρδιστικό χάος, αρχίζεις να «ακούς» το σκάφος. Μετά τις πρώτες επικές γκάφες, το «τραβάω αυτό το σχοινί επειδή το είπε ο δάσκαλος» μεταμορφώνεται σε «τραβάω αυτό το σχοινί επειδή νιώθω πώς ανταποκρίνεται στο σκάφος». Στην αρχή παλεύεις με το πανί, μετά γίνεσαι ένα με τον άνεμο. Και είναι πραγματικά μαγική η στιγμή που συνειδητοποιείς ότι η ιστιοπλοΐα δεν είναι απλώς μια σειρά από τεχνικές κινήσεις. Είναι μια διαρκής συνομιλία ανάμεσα στη θάλασσα, στον άνεμο, στο σκάφος, καθώς φυσικά και μία διαρκής άσκηση επικοινωνίας (λεκτικής και εξωλεκτικής) με τους συνναυτίλους σου.
Μια παρέα 10 ατόμων που έγινε... πλήρωμα
Υπάρχει και κάτι ακόμη που δεν είχαμε υπολογίσει. Η ιστιοπλοΐα σε μαθαίνει να λειτουργείς διαφορετικά, όχι μόνο με τους δικούς σου ανθρώπους, αλλά και με ανθρώπους που μέχρι χθες ήταν άγνωστοι. Στον ΝΟΑΜ, το κάθε τμήμα αποτελείται συνολικά από 10 άτομα. Ο αριθμός αποδείχθηκε ιδανικός: αρκετοί για να μοιραζόμαστε διαφορετικές εμπειρίες και απόψεις, αλλά και αρκετά λίγοι ώστε να δεθούμε γρήγορα.
Η χημεία δεν σταματούσε στην προβλήτα. Η πραγματική «τελετή λήξης» κάθε μαθήματος γραφόταν αμέσως μετά. Είτε Τετάρτη βράδυ μετά τη θεωρία, είτε Κυριακή μεσημέρι μετά την πρακτική στο Oceanos II, η κατάληξη ήταν σχεδόν πάντα η ίδια: φαγητό και μπίρες στα στέκια της γειτονιάς.
Εκεί αναλύαμε κάθε μοίρα της τροχιάς μας – αλλά και κάθε τροχιά της μοίρας μας. Γιατί πάνω στο σκάφος δεν είσαι μονάδα. Ο εγωισμός πάει περίπατο. Ο καθένας έχει τον ρόλο του. Κάποιος είναι στο τιμόνι, κάποιος στα πανιά, κάποιος παρακολουθεί την πορεία, κάποιος έχει τον νου του στον χώρο γύρω μας (εννοείται όλα αυτά κυκλικά – ώστε όλοι να μάθουν όλα). Κάθε στιγμή πρέπει να ακούς, να συνεννοείσαι και να αντιδράς την κατάλληλη στιγμή. Όσο περνούσαν οι εβδομάδες, σταματήσαμε να είμαστε μια ομάδα ανθρώπων που κάνει μάθημα. Είχαμε γίνει, με όλη τη σημασία της λέξης, πλήρωμα.
Η θάλασσα δεν είναι πια απλώς το φόντο
Αυτή είναι ίσως η μεγαλύτερη ανατροπή. Πριν ξεκινήσω τη σχολή, όταν σκεφτόμουν τις ελληνικές διακοπές, το μυαλό μου πήγαινε αποκλειστικά στον προορισμό: ένα συγκεκριμένο νησί, μια ήσυχη παραλία, ένα ωραίο ταβερνάκι για το βράδυ.
Τώρα, όταν κοιτάζω έναν ναυτικό χάρτη, βλέπω κάτι εντελώς άλλο. Βλέπω ρότες, αποστάσεις, ασφαλή λιμάνια και στενά περάσματα. Βλέπω νησιά που δεν είναι πλέον απλώς κουκκίδες στο Google Maps, αλλά η αφετηρία, μια ενδιάμεση στάση για ανεφοδιασμό ή ο τελικός προορισμός.
Και κάπως έτσι γεννήθηκε μέσα στην παρέα μας ένα καινούριο λογοπαίγνιο: Κάποτε ψάχναμε νησί. Τώρα ψάχνουμε διαδρομή. Ο χάρτης της Ελλάδας δεν αλλάζει· ο τρόπος που τον κοιτάζεις αλλάζει ριζικά.
Από το «πού θα πάμε;» στο «πού θα πλεύσουμε;»
Η ερώτηση για τις επόμενες διακοπές μεταμορφώνεται. Και η διαφορά είναι τεράστια.
Φυσικά, η θάλασσα θέλει απόλυτο σεβασμό. Θέλει γνώση, σωστό σχεδιασμό, συνεχή έλεγχο του καιρού, προετοιμασία και υπευθυνότητα. Αυτό είναι, άλλωστε, ένα από τα σημαντικότερα μαθήματα που παίρνεις μέσα από την εκπαίδευση στον ΝΟΑΜ. Η ελευθερία στη θάλασσα δεν σημαίνει ότι κάνεις ό,τι σου κατέβει· σημαίνει ότι έχεις μάθει αρκετά ώστε να μπορείς να παίρνεις τις σωστές αποφάσεις. Και αυτό ακριβώς είναι που κάνει την αίσθηση της ελευθερίας ακόμη μεγαλύτερη.
Ξαφνικά, ο χάρτης γεμίζει επιλογές. Νησιά που μέχρι χθες ήταν απλώς αποκομμένα ονόματα, αποκτούν ξαφνικά μεταξύ τους σχέση. Γίνονται κομμάτια μιας ενιαίας, ζωντανής διαδρομής. Πλέον, σταματάς να ονειρεύεσαι μόνο το μέρος στο οποίο θα φτάσεις και αρχίζεις να απολαμβάνεις όλα όσα συμβαίνουν μέχρι να φουντάρεις άγκυρα - από προορισμό σε προορισμό.
Το δίπλωμα είναι μόνο η αρχή
Όταν ξεκινάς, είναι πολύ εύκολο να εγκλωβιστείς στη σκέψη του διπλώματος. Όσο όμως προχωρούν οι Κυριακές πάνω στο Oceanos II, καταλαβαίνεις ότι το δίπλωμα είναι περισσότερο μια αφετηρία παρά ένας τερματισμός. Η ιστιοπλοΐα δεν σταματά όταν ολοκληρωθεί ο κύκλος των μαθημάτων. Τότε ακριβώς αρχίζουν τα ωραία: οι διαφορετικές συνθήκες, οι μεγαλύτερες διαδρομές, τα απρόοπτα του καιρού και η ανάγκη να γίνεσαι ένα με τη θάλασσα.
Και υπάρχει κάτι άλλο που μου αρέσει ιδιαίτερα σε αυτή τη δραστηριότητα: δεν έχει αυστηρή ημερομηνία λήξης. Δεν είναι από εκείνες που τις αφήνεις πίσω σου επειδή μεγάλωσες. Αντίθετα, μπορεί να σε ακολουθεί για δεκαετίες, να εξελίσσεται μαζί σου και να παραμένει ένας τρόπος να βρίσκεσαι στη θάλασσα για χρόνια, σε διαφορετικές ηλικίες και με διαφορετικούς τρόπους.
Και υπάρχει βέβαια και μια ακόμη διάσταση που στις μέρες μας έχει ιδιαίτερη βαρύτητα. Όταν αφήνεις τον άνεμο να κάνει μεγάλο μέρος της δουλειάς, το ταξίδι αποκτά ένα διαφορετικό περιβαλλοντικό αποτύπωμα, καθώς περιορίζεις την ανάγκη για μηχανική πρόωση και, μαζί της, την κατανάλωση καυσίμου κατά τη διάρκεια του ταξιδιού. Κι όταν αρχίζεις να καταλαβαίνεις πώς η κίνηση του αέρα, οι δυνάμεις που ασκούνται στα πανιά και οι διαφορές πίεσης μπορούν να κινήσουν ένα ολόκληρο σκάφος, σε συνδυασμό με τη συμπεριφορά του μέσα στο νερό, η εμπειρία αποκτά σχεδόν φιλοσοφική διάσταση. Δεν προσπαθείς να επιβληθείς στα φυσικά φαινόμενα. Μαθαίνεις να συνεργάζεσαι μαζί τους. Και, αλήθεια, τι πιο όμορφο από το να χρησιμοποιείς τη δύναμη της φύσης όχι για να την υπερνικήσεις, αλλά για να ταξιδέψεις μαζί της;
Το καλύτερο; Στον ΝΟΑΜ, ακόμα κι αν δεν είσαι έτοιμος να νοικιάσεις δικό σου σκάφος (ή αν ο κουμπαράς σου διαφωνεί), δεν μένεις στα ρηχά και ούτε σε αφήνει κανείς μεσοπέλαγα. Έχεις πάντα την ευκαιρία να παρακολουθήσεις επιπλέον μαθήματα εξάσκησης (χωρίς χρέωση όταν υπάρχει κενό στα νέα τμήματα), ή να «χωθείς» σε κάποια από τις πολλές δράσεις και τους αγώνες που διοργανώνει ο όμιλος όλο τον χρόνο. Κοινώς, δεν ξεμπλέκεις εύκολα – ευτυχώς.
Και οι επόμενες διακοπές;
Δεν ξέρω ακόμη πού ακριβώς θα μας βγάλει το επόμενο καλοκαίρι. Ίσως αλλάξει η διαδρομή, ίσως μας τα χαλάσει ο καιρός, ίσως ένα αγαπημένο νησί που έχουμε ήδη επισκεφθεί δέκα φορές γίνει αυτή τη φορά απλώς μια σύντομη στάση για μερικές ώρες, κι ίσως τελικά καταλήξουμε κάπου εντελώς απρόβλεπτα.
Και αυτή είναι όλη η ομορφιά. Για πρώτη φορά, όταν μιλάμε για το καλοκαίρι, η κουβέντα δεν εγκλωβίζεται σε ένα όνομα. Αντίθετα, ανοίγει ένας χάρτης, και μαζί του ξεδιπλώνονται δεκάδες πιθανότητες. Ένα ιστιοπλοϊκό, μερικά νησιά, μια παρέα ανθρώπων και η ανοιχτή θάλασσα ανάμεσά τους. Θες κάτι άλλο;
Φόρα, λοιπόν, αντηλιακό, πάρε μια ζακέτα (γιατί ο Σαρωνικός έχει τα δικά του κέφια) και ετοιμάσου να αλλάξεις για πάντα τον τρόπο που βλέπεις το καλοκαίρι (και όχι μόνο).
Τα λέμε στις θάλασσες!
