Ένα ταξίδι στην Αρμενία, μια χώρα με πλούσια ιστορία και παράδοση, επιβλητικά βουνά, ήρεμες λίμνες και αρχαία μοναστήρια, χαρίζει εικόνες που μένουν για πάντα στη μνήμη.
Η Αρμενία είναι ένας προορισμός που σε κερδίζει με την πρώτη ματιά και σε εκπλήσσει σε κάθε διαδρομή. Με πληθυσμό 3 εκατομμυρίων κατοίκων βρίσκεται στην περιοχή του Νότιου Καυκάσου και συνορεύει βόρεια με τη Γεωργία και το Αζερμπαϊτζάν και νότια με το Ιράν και την Τουρκία. Θεωρείται ένα από τα αρχαιότερα έθνη και κράτη στον κόσμο με ιστορία που μετρά πάνω από 2.500 χρόνια.
Ήταν η πρώτη χώρα που υιοθέτησε τον χριστιανισμό ως επίσημη θρησκεία το 300 μ.Χ. Μια χώρα μικρή σε μέγεθος, αλλά γεμάτη μεγάλες εικόνες: επιβλητικά βουνά, βαθιές κοιλάδες, ήρεμες λίμνες, αρχαία μοναστήρια - σιωπηλοί μάρτυρες μιας ιστορίας που ταξιδεύει μέσα στους αιώνες. Ένας τόπος που δεν αποκαλύπτεται μονομιάς, αλλά σε καλεί να τον ανακαλύψεις διαδρομή με τη διαδρομή.
Αφήνοντας πίσω μας τη Γεωργία ο δρόμος συνεχίζει προς το νότο και μας οδηγεί στην Αρμενία. Με την άφιξή μας στα σύνορα αλλάζουμε αυτοκίνητο και με οδηγό τον Άρμαν, κατευθυνόμαστε προς το Ντιλιτζάν. Προηγουμένως κάνουμε μια στάση στο επιβλητικό μοναστήρι Χαγκπάτ του 10ου αιώνα, ένα από τα σημαντικότερα μεσαιωνικά μνημεία της χώρας μέσα σ’ ένα εντυπωσιακό ορεινό τοπίο, το οποίο υπήρξε σημαντικό πνευματικό και πολιτιστικό κέντρο της μεσαιωνικής Αρμενίας.
Το απόγευμα καταλήγουμε σε ένα μικρό ατμοσφαιρικό loft στο Ντιλιτζάν, ανάμεσα στο πράσινο και την ηρεμία του δάσους. Αφήνουμε τα σακίδιά μας και πάμε αμέσως να γνωρίσουμε την πόλη. Φωλιασμένη ανάμεσα σε πυκνά δάση και βουνά θεωρείται ένα από τα ομορφότερα θέρετρα της Αρμενίας με παραδοσιακή αρμενική αρχιτεκτονική. Στο Ντιλιτζάν, που αποκαλείται συχνά «Αρμενική Ελβετία», μένουν πολλοί Αρμένιοι εικαστικοί, συνθέτες και κινηματογραφιστές.
Το πρωί συνεχίζουμε την πορεία μας, με πρώτη στάση την πανέμορφη λίμνη Σεβάν με τα καταγάλανα νερά της. Θεωρείται η μεγαλύτερη λίμνη στον Καύκασο και βρίσκεται 1.899 μ. πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας στην οποία εκβάλλουν 28 ποτάμια. Γύρω από τη λίμνη υπάρχουν δύο όμορφα μοναστήρια του 9ου και 12ου αιώνα με εκπληκτική θέα: το μοναστήρι Χαιραβάνκ και το ιστορικό μοναστηριακό συγκρότημα Σεβαναβάνκ.
Συνεχίζουμε την πορεία μας και κάνουμε μια στάση στο νεκροταφείο Noratus, στο ομώνυμο χωριό, που βρίσκεται στις δυτικές όχθες της λίμνης, γνωστό από τη μεσαιωνική εποχή. Εκεί βλέπουμε μερικά από τα πιο όμορφα χατσκάρ – τους αρμενικούς σκαλιστούς σταυρόλιθους, καθένας από τους οποίους αφηγείται την ιστορία του ατόμου που είναι θαμμένο εκεί.
Επόμενη στάση στον ειδωλολατρικό ναό Γκαρνί, έναν κλασικό ελληνιστικό ναό που βρίσκεται κοντά στην πρωτεύουσα της Αρμενίας, το Ερεβάν. Ο παγανιστικός ναός είναι αφιερωμένος στον Θεό του ήλιου Μιρ και χτίστηκε τον 1ο αιώνα από τον βασιλιά Τιριδάτη Α' της Αρμενίας, ο οποίος είχε περσική (από πατέρα) και ελληνική (από μητέρα) καταγωγή.
Τελευταίος μας σταθμός για σήμερα, πριν φτάσουμε στο Ερεβάν, είναι το μοναστηριακό συγκρότημα του 4ου αιώνα Γκεγάρντ, το οποίο συμπεριλήφθηκε στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO. Το μοναστήρι βρίσκεται στην είσοδο της κοιλάδας του Αζάτ και περιβάλλεται από γκρεμούς. Αυτό που το κάνει ξεχωριστό είναι το γεγονός ότι πολλές από τις εκκλησίες και πολλοί από τους τάφους είναι λαξευμένοι στον βράχο δείχνοντας την αρμενική μεσαιωνική αρχιτεκτονική στα καλύτερά της. Καταλήγουμε στο Ερεβάν που ονομάζεται και «ροζ πόλη» λόγω του χρώματος του ηφαιστειακού πετρώματος «τόφος», από το οποίο κατασκευάζονται πολλά κτίρια της πόλης.
Ερεβάν, στην καρδιά της Αρμενίας
Η ροζ πρωτεύουσα μας υποδέχεται με πλατείες γεμάτες ζωή, ιστορικά μνημεία και το επιβλητικό Αραράτ να δεσπόζει στον ορίζοντα. Ξεκινάμε τη μέρα μας από την πλατεία Δημοκρατίας, πρώην πλατεία Λένιν, στο κέντρο της πόλης. Η πλατεία περιβάλλεται από πέντε μεγάλα σοβιετικά μνημειώδη κτίρια με βαθιά αρμένικη ψυχή, χάρη στον Αρμένιο αρχιτέκτονα Αλεξάντερ Ταμανιάν, ο οποίος ενσωμάτωσε στις προσόψεις τους παραδοσιακά αρμενικά σκαλίσματα. Σε λίγες μέρες γιορτάζεται η μέρα της Ανεξαρτησίας της Αρμενίας και η πλατεία είναι γεμάτη με συνεργεία που στήνουν εξέδρες και μεγάφωνα για τον εορτασμό της πόλης.
Ένα από τα πιο διάστημα ορόσημα του Ερεβάν είναι το συγκρότημα Cascade. Πρόκειται για ένα τεράστιο μνημειακό συγκρότημα με 572 σκαλιά κατανεμημένα σε πέντε βεράντες με κήπους, συντριβάνια και γλυπτά διακεκριμένων καλλιτεχνών, όπως ο Fernando Botero, που ανεβαίνουν στον λόφο προσφέροντας πανοραμική θέα στην πόλη και στο μυθικό όρος Αραράτ. Για όσους δεν επιθυμούν να ανέβουν τα 572 σκαλοπάτια, υπάρχουν εσωτερικές κυλιόμενες σκάλες.
Συνεχίζουμε σ’ έναν από τους πιο κεντρικούς δρόμους του Ερεβάν, τη λεωφόρο Μαστότς, γεμάτη από μαγαζιά όλων των ειδών και πολιτιστικά ινστιτούτα. Εδώ βρίσκεται η Όπερα «Αλεξάντερ Σπεντιαριάν», η οποία χωρίζεται σε δύο αίθουσες: στην Όπερα και στην Αίθουσα Συναυλιών «Αράμ Χατσατουριάν». Δύο κορυφαία ονόματα, θεμελιωτές της αρμενικής κλασικής μουσικής.
Γενικότερα, αυτό που έχω διαπιστώσει εδώ στο Ερεβάν είναι ότι η μουσική είναι βαθιά δεμένη με την αρμενική ταυτότητα και ιστορία. Για τους Αρμένιους δεν αποτελεί μόνο μορφή τέχνης, αλλά και τρόπο να διατηρούν ζωντανές τη μνήμη, την παράδοση και τις ιστορίες τους. Το βράδυ πάμε να δοκιμάσουμε την αρμένικη κουζίνα. Το Ερεβάν προσφέρει μια εξαιρετική γαστρονομική σκηνή που συνδυάζει την αρχαία αρμένικη παράδοση με επιρροές από την περσική, τη ρωσική και την αραβική κουζίνα.
Την επόμενη μέρα, πριν αφήσουμε τη σύγχρονη πόλη για να πάρουμε τον δρόμο στο οροπέδιο του Αραράτ, πάμε να επισκεφθούμε το Μουσείο Γενοκτονίας των Αρμενίων που είναι αφιερωμένο στη μνήμη των θυμάτων της Γενοκτονίας του 1915. Καθώς περπατάς ανάμεσα σε φωτογραφίες, έγγραφα και μαρτυρίες ανθρώπων που έζησαν την τραγωδία, η χαρά του ταξιδιού δίνει τη θέση της στη σιωπή και στον προβληματισμό.
Στο δρόμο προς τα νότια της Αρμενίας, στα χνάρια του Δρόμου του Μεταξιού
Αφήνοντας το Ερεβάν και κατευθυνόμενοι προς το νότο, ακολουθούμε τους αρχαίους δρόμους της νότιας Αρμενίας, που συνδέονται με τα εμπορικά δίκτυα του Δρόμου του Μεταξιού, από τον οποίο πέρασε και ο Μάρκο Πόλο. Το αστικό τοπίο σταδιακά δίνει τη θέση του στις ανοιχτές πεδιάδες και στους ορεινούς όγκους του όρους Αραράτ, που δεσπόζει στον ορίζοντα.
Πρώτη στάση το Χορ Βιράπ, ένα από τα πιο εμβληματικά μοναστήρια της Αρμενίας. Φωλιασμένο κοντά στις βιβλικές πλαγιές του όρους Αραράτ, που σήμερα βρίσκεται εντός των τουρκικών συνόρων, λίγα μόλις χιλιόμετρα από τα «κλειστά» σύνορα με την Τουρκία, αποτελεί έναν από τους πιο σεβαστούς χριστιανικούς χώρους της Αρμενίας. Εδώ φυλακίστηκε για 12 χρόνια ο Άγιος Γρηγόριος από τον βασιλιά Τιριδάτη, ο οποίος ασπάστηκε τον χριστιανισμό χάρη στον Άγιο Γρηγόριο και ανακήρυξε τον χριστιανισμό επίσημη θρησκεία της Αρμενίας, καθιστώντας τη χώρα το πρώτο έθνος στον κόσμο που υιοθέτησε τον χριστιανισμό. Κοιτάζοντας γύρω μου το τοπίο, βλέπω στο βάθος το όρος Αραράτ, σκεπασμένο με σύννεφο, το οποίο επισκέφθηκα σε προηγούμενο ταξίδι μου στην Ανατολική Τουρκία.
Συνεχίζοντας προς το Αρενί, ο δρόμος περνά μέσα από εντυπωσιακά φαράγγια και ορεινά τοπία. Η περιοχή είναι γνωστή για τη μακραίωνη παράδοσή της στην παραγωγή κρασιού. Το μεγαλύτερο αξιοθέατο εδώ είναι το σπήλαιο Αρενί-1, στο οποίο οι επιστήμονες ανακάλυψαν ένα πλήρες οινοποιείο ηλικίας 6.100 χρόνων, το οποίο περιλαμβάνει πατητήρια, δοχεία ζύμωσης και πιθάρια αποθήκευσης.
Το μεσημέρι απολαμβάνουμε ένα παραδοσιακό αρμένικο γεύμα στον κήπο μιας οικογενειακής οινοποιίας, που είναι γεμάτος από ροδιές. Το γεύμα αποτελείται από lavash (ένα πολύ λεπτό και μαλακό ψωμί που μοιάζει με τορτίγια και παρασκευάζεται εκείνη την ώρα), khorovats (ψητό χοιρινό κρέας στη σχάρα ή στη σούβλα) και αρμένικο dolma (γέμισμα αμπελόφυλλου με κιμά), όλα αυτά με τη συνοδεία διαφορετικών κρασιών.
Μετά από αυτό το υπέροχο γεύμα, το σημερινό μας ταξίδι ολοκληρώνεται στο μοναστήρι Νοραβάγκ, κρυμμένο μέσα σ’ ένα εντυπωσιακό φαράγγι με κατακόρυφους, κατακόκκινους βράχους. Αρχικός μου στόχος σ’ αυτό το road trip στη νότια Αρμενία ήταν και η επίσκεψή μου στο Καραβάν Σαράι Σελίμ, που βρίσκεται στον Δρόμο του Μεταξιού και χτίστηκε το 1332 στο ορεινό πέρασμα Σελίμ, το οποίο δυστυχώς δεν μπόρεσα να επισκεφθώ λόγω κατολισθήσεων τις προηγούμενες μέρες.
Επιστρέφοντας στο Ερεβάν, μου έρχονται συνεχώς στον νου εικόνες από τη σημερινή διαδρομή προς το νότο της Αρμενίας. Το Αραράτ, οι αμπελώνες, τα αρχαία μοναστήρια σε υπέροχα τοπία συνθέτουν μια ονειρεμένη διαδρομή. Αργά το απόγευμα φτάνουμε στο ξενοδοχείο μας. Αν και κουρασμένοι, αποφασίζουμε να πάμε μια βόλτα στο κέντρο της πόλης, το οποίο απέχει μόλις 20 λεπτά με τα πόδια από το ξενοδοχείο που μένουμε.
Το βράδυ, η πόλη αποκτά έναν διαφορετικό ρυθμό, με εστιατόρια και καφέ με υπαίθρια τραπέζια γεμάτα κόσμο. Περπατάμε απολαμβάνοντας τα φώτα της πόλης και παρακολουθώντας τα τραγουδιστά συντριβάνια στην Πλατεία Δημοκρατίας, καθώς το νερό χορεύει και η μουσική γεμίζει την πλατεία. Από την Πλατεία Δημοκρατίας ανηφορίζουμε τον ιστορικό δρόμο Abovyan, έναν από τους παλαιότερους και πιο ζωντανούς και ατμοσφαιρικούς δρόμους στο κέντρο του Ερεβάν.
Κατά τις βραδινές ώρες, ο δρόμος μεταμορφώνεται σε ζωντανό πυρήνα διασκέδασης, συνδυάζοντας την αρχιτεκτονική του 19ου αιώνα με τη σύγχρονη νυχτερινή ζωή, καθώς τα ιστορικά κτίρια του 19ου και του 20ού αιώνα, κατασκευασμένα από τη χαρακτηριστική μαύρη και κόκκινη ηφαιστειακή πέτρα, τον τόφο, φωτίζονται εντυπωσιακά, αναδεικνύοντας τις λεπτομέρειές τους.
Φτάνουμε στην πανέμορφη πλατεία Σαρλ Αζναβούρ, με το ομώνυμο μεταλλικό άγαλμά του να στολίζει την πλατεία. Καθόμαστε για ένα ποτό και αφήνουμε τον χρόνο να κυλήσει αργά. Εδώ δεν χρειάζεται να κάνεις τίποτα περισσότερο από το να παρατηρείς την πόλη να ζει, αποκαλύπτοντας τον δικό της χαλαρό νυχτερινό ρυθμό.
Αποχαιρετώντας την Αρμενία
Την τελευταία μου μέρα στην Αρμενία την αφιερώνω σε δύο ενδιαφέροντα μνημεία παγκόσμιας κληρονομιάς της UNESCO, που βρίσκονται λίγα χιλιόμετρα έξω από το Ερεβάν. Πρώτος σταθμός είναι ο καθεδρικός ναός του Ετσμιατζίν, ο πρώτος καθεδρικός ναός που χτίστηκε στην αρχαία Αρμενία, το 303, και θεωρείται ο παλαιότερος καθεδρικός ναός στον κόσμο.
Ο επόμενος και τελευταίος σταθμός είναι ο ναός Ζβαρτνότς του 7ου αιώνα, γνωστός για τον μοναδικό του σχεδιασμό, μια κυκλική κατασκευή μ’ έναν εντυπωσιακό θόλο. Και οι δύο τοποθεσίες δίνουν βαθιά εικόνα της πλούσιας θρησκευτικής κληρονομιάς της Αρμενίας και, ταυτόχρονα, της αρχιτεκτονικής λαμπρότητας της εποχής τους.
Επιστρέφω στο Ερεβάν και, λίγο πριν αναχωρήσω για το αεροδρόμιο, επισκέπτομαι την ιστορική ποτοποιία που παράγει το διάσημο αρμένικο μπράντι ΑΡΑΡΑΤ από το 1887 στο Ερεβάν. Το μπράντι ΑΡΑΡΑΤ έγινε γνωστό διεθνώς και αγαπημένο ποτό διπλωματών, όπως του Ουίνστον Τσόρτσιλ, όταν, στη διάσκεψη της Γιάλτας το 1945, ο Στάλιν πρόσφερε στον Βρετανό πρωθυπουργό ένα ποτήρι αρμένικο μπράντι. Ο Τσόρτσιλ, γνωστός λάτρης του καλού αλκοόλ και των πούρων, ενθουσιάστηκε τόσο πολύ με τη γεύση του, ώστε ο Στάλιν κανόνισε να του στέλνονται 400 μπουκάλια ετησίως απευθείας από τη Σοβιετική Ένωση.
Αργά το βράδυ παίρνω τον δρόμο της επιστροφής. Αφήνουμε πίσω μας το Ερεβάν, τα μοναστήρια σκαρφαλωμένα στους βράχους, τις κορυφές του Καυκάσου, τη λίμνη Σεβάν και τα καταπράσινα δάση του Ντιλιτζάν, με τη βαλίτσα γεμάτη εικόνες και την καρδιά γεμάτη ιστορίες.
